שאלות

[אפס שתיים]

שאלות

איזה מילה אתם מכירים ביידיש לחצילים? לקישואים?

 

[דער_רוסישער]

אַזוי:

פאַר חצילים - "פּאַטלעשאנעס", פון גראָמאַנס רוסיש-יִידישער שמועסביכל. פאַר קישואים - "קוסעלעך", און דאָס איז שוין פון ר' נוֹעמ'ען

. וואָס מאַכסטו, נול צוויי? דאָס בין איך, יונה, אין ראָטערס פאָרום האָב איך געשריבן אונטערן נאָמען "מלכישוע".

 

[שוועסטער]

באר אינז, אין שטיב,

קישואים גיווען קוסאלעך (נור אין רבים. איך קען נישט איין קישוא), אין חצילים גיווען חצילים... אזוי מען איך

 

[אברומהרש]

../images/Emo8.gif ס'זענען געויין קוסאלאך

אנד ס'עז געוועיזן א קוסאלע. אפילע א קוסה-מחשי הוט דאן מאמע געמאכשט. נור אלע צעזאמן הובן געשטאמט פן די זעלבע ארעבישע "קוסה". אין פוילן, הובן נישט דאן מאמע נישט דאן בובע געהאט קוסעס. צי קאלט געוועין. דו, אין ארצישרול הובן יידן פליצטאלבן זיך געפענן ארעם-אן-ארעם מיט קוסעס אנד ז'הובן זעך אזוי דאליבט מיט דעם גרינווארג, אז ז'הובן אס געריפן מיט ליבשאפט: קוסא'לע. נור כ'זול אזוי לעיבן אז איך קען ביז יעצט העירן דאן בובע זוגן: "געמע אהעיע א פוער קוסעס!" אגב: הקישוא התנ"כי הוא בכלל המלפפון העכשווי. הידעת?

 

[אלפאנס]

אין מזרח אירופה, פארשטייט זיך

זענען נישטא קיין קוסעלעך. אין דער העברעישער ליטעראטור רופן די שרייבערס אלע מאל צו אוגערקעס קישואים. זיי שרייבן: קישואים חמוצים... דאס איז א באקאנטע טעות

 

[אברומהרש]

ווילסט אפעס א פיקעל?

דוס, רב אלפאנס, איז טאקע נישט קא טעות. די תנ"כישע "קישואים" זענען די מזרח אירופישע "איגערקעס", ווס אונדז בי טעות ריפן "מלפפונים". כך ש'מלפפון חמוץ' אמיתי הוא 'קישוא חמוץ'. וראשונים לא טעו.

 

[אלפאנס]

א יא, איך האב דאס טאקע געמיינט

 

[שוועסטער]

אוי, אוב איך א מאזל אז מעקענען

פארשטעיין וואז איך שראב! אפילו איך פארשטיי נישט

אובער זאג מיר - מילא אין פוילען איז נישט גיווען קוסאלעך און איגיקעס, אבער וואס איז גיווען אין בסרביה?? ווי נאך אובען זיי געריפען דער קוסאלעך און חצילימאלעך??? סיז גיווען ארבוז, דער געמינירטער ארבוז, יו? דארטען זענע גיווען אסאך ירקות!

 

[אלפאנס]

שרייבסטו טאקע זייער גוט, וויין נישט

דו ביסט גערעכט. מיט א פאר וואכן צוריק בין איך געווען אין בעסעראביע און איך האב געזען א סך גרינסן און פרוכטן. ממש שיין. ווי זאגט מען אויפן בעסעראבישן דיאלעקט קוסאלאך און חצילימאלעך? נישט ארבוזן? איך דארף זאגן אז די ארבוזן אין אוקראינע זענען זייער געשמאק. איך האב געגעסן א סך

 

[שוועסטער]

וואס אוסטי גימאכט אין בעסאראביע???

 

[אלפאנס]

איך בין געווען מיט א גרופע

פראפעסארן און סטודענטן צו זען די יידישע חורבות פון אוקראינע, גאליציע און בעסעראביע. מיר זענען געווען אין טשערנאוויץ און די געגנט. פון קאסעוו ביז קיטעוו...

 

[אלפאנס]

איך האב שוין אויסגעדאווענט. ../images/Emo127.gif

 

[אברומהרש]

ביסט א ווילער בוחער

 

[אברומהרש]

מנחה, מנחה,

 

[אברומהרש]

../images/Emo24.gif

קישוא הוא סוג של דלעת ודלעות היו להם למכביר שם במולדבה. אבל תצטרכי לשאול את שארית הפליטה כי את אמא כבר אי אפשר.

 

[שוועסטער]

איך וועל פרעייגן אהרונן ../images/Emo9.gif

 

[נועם סטאריק]

"אַרבוז" ../images/Emo13.gif

אַרבוז איז גאָר "אַבֿטיח". מען רופֿט ער אויך קאַווענע. בײַ אונדז אין ירושלים האָט מען גערופֿן "קאַפּוז". דאָס קומט פֿון טערקיש און האָט אַרײַנגעדרינגען אין ײִדיש שוין אין אונגאַרן אונטער דער השפּעה פֿון דער טערקישער מאַכט.

 

[אפס שתיים]

ווי איך וייס,

ארבוז איז האבטיח.

 

[נועם סטאריק]

קוסעלעך און פּאַטלעזשאַנעס

איך געדענק דיר, דו באַנדיט

"קוסעלע" איז באַקאַנט נאָר אין ירושלים. איך קען עס נישט אויפֿווײַזן, אָבער דאָס וואָרט געפֿינט זיך נישט, נישט בײַ ווײַנרײַכן און נישט בײַ סטוטשקאָוון. דאָס מײַנט נישט אַז עס איז נישט "ײִדיש", נאָר עס איז מסתּמא אין דעם ירושלימן דיאַלעקט. אינטערעסאַנט אַז בײַ אונדז אין דער הײם האָט מען גערופֿן "חצילים" – בוזשענע. דאָס איז אַ פֿאַרקירצונג פֿון "פּאַטלעזשאַן". בוזשאַנע איז שוין עפּעס אַנדערש – א מאַלפּע (קוף) אין דער זו (גן-החיות).

 

[חילוני עם שטריימל]

ביי אונדז איז

חצילים גיווען ברונדז´ענעס און קישוא אזוי ווי אלע האבן דא גיזאגט !