אַ ביסל נײַעס:

[נועם סטאריק]

אַ ביסל נײַעס:

1. דאָנערשטיק פֿאַר נאַכט בין איך געגאַנגען אויף אַ שפּאַציר אין גאולה אײַנקויפֿן עפּעס אויף שבת. איך האָב מיטגענומען אַ יונגע פּוילישע מײדל וואָס לערנט איצט אין אוניווערסיטעט און דעם ייִדישן אָפּטײל. מיט זענען פֿאַרבײַ אַ קיאָסק וואָס פֿאַרקויפֿט צײַטונגען, האָב איך איר געוויזן 4 וואָכנבלעטער וואָס גײען אַרויס אויף ייִדיש. צווײ פֿון זײ דאָ אין ישׂראל. האָט זיך מיר געפֿרעגט פֿאַרוווּנדערט: "איז פֿאַר וואָס זאָגט מען מיר אין אוניווערסיטעט אַז ייִדיש איז 'געווען'. אָט זע איך פֿרישע בלעטער... האָ?!." 2. אפֿשר מאַכט מען זיך אַ מנהג צו דערצײלן יעדן מוצאי-שבת אַ חסידישע מעשׂהלע, אַזוי ווי דער מינהג איז ווען מע פּראַוועט מלווה-מלכּה. איז אויב נישט לויט דעם יאָרצײַט, זאָל זײַן סתּם אַ מעשׂהלע. איך האָב געמײנט אַז איך וועל האָבן וואָס צו דערצײלן, אָבער גאָרנישט קריכט מיט נישט אין קאָפּ. אַ גוישע קאָפּ 3. דאָס וואָרט "אויסטשוכען" (איך פֿאָר זיך אויסטשוכען אין דער שווײץ) נעמט זיך פֿון סלאַווישע שפּראַכן? קען אײנער שרײַבן עפּעס גענוי וועגן דעם? נפֿתּלי?

 

[naftuli1]

טשוכען זיך, אויסטשוכען זיך קומען

טאקע פון סלאוויש. אין געשפראכענעם רוסיש איז פאראן טאקע דערזעלבער ווערב אי מיט דעם רעפלעקסיוון פראנאם אי אן אים http://vidahl.agava.ru/P248.HTM מיט די באטייטן: אויפוועקן א פערד מיטן געשריי טשוך טשוך, דערקענען נאכן טעם אדער גערוך און מיטן רעפלעקסיוו מיינט עס זיך קראצן ענלעך אויך אין אוקראיניש אין יידיש, און דא איז עס לייכט, ווייל אויסטשוכען געפינט זיך אין אינעם ערשטן באנד פונעם גרויסן יידישן ווערטערבוך, מיט ביישפילן, מיינט עס אויפוועקן, אויסניכטערן זיך, ברענגען צו פולער קלארקייט פון געדאנק

 

[נועם סטאריק]

אַ דאַנק, ר' נפֿתּלי

דו ביסט אַ לעבעדיקער אוצר. אַ גוטע וואָך.

 

[naftuli1]

א דאנק, ר נועם, אבער

דו בארויבסט מיך מיט דיינע קאמפלימענטן פון מיין שכר-מצווה אויף יענער וועלט

 

[מנדלמוס]

דאס איז די פרות , ר' נפתלי

דער קרן בלייבט פאר יענער וועלט.

 

[געוועזענער ייד]

מיר פאלט אינעם אויגנבליק נאר איין

מעשה אריין: אין איין שבת צו נאכט נאך דער הבדלה איז דער רבי פון קרעכצן ארויסגעגאנגן פאר דער טיר און האט אנגעהויבן צו קערען מיטן בעזען. נאך און נאך זאמעלן זיך פאר דעם הויז די חסידים, וואס זיינען געקומען פאר מלוה מלכה, פליסטערנדיק אונטער זיך. האט דער רבי געהערט דאס געפליסטער און גערופן מיט מורא: "עס איז נישט קיין מנהג!" און זינט דעמאָלט פוצען די חסידים פון קרעכצן יעדען שבת צו נאכט דעם הויזאיינגאנג, זאָגנדיק צו זייערע משפחות: "עס איז נישט קיין מנהג"...

 

[הומינר]

הבנת המקרא

די ווייב האט אים געאייסען אויסקערען לעבען טיר, דער רבי האט נישט געזען די חסידים ואס באבען אנגעאייבען קלייבען זיך צו מלוה מלכה, הער אט גשריען צו די ווייב, זאלסט דאס נישט מאכען פאר המנהג, און ואס די חסידים האבען פארשטאנען, אז דעם לחש דארפמען זאגען וען מען קערט דעם חצר, איך האב שוין המאל דערציילט, ועגען דעם דבי ואס האט געמאכט מעצ'עס אוף חנוכה ליכט, פון די שטריי פון הנייעם בעזים, ( מטאטא) אין דער מיטען דארפמען לייפען דאווענען מנחה, האט איבער גלאזט דעם בעזים לעבען די חנעכייע, און וען הער איז געקומען ההיים און געצונדען די חנעכייה האבען די חסידים געזען דעם בעזים לעבען די חנעכייע, און פון דעם האבען די חסידים הוועק געשטעלט הנייעם בעזים לעבען די חנעכייה

 

[ש נ י א ו ר]

../images/Emo13.gif

עס דערמאַנט מיך די מעשה, אַז חסידים האָבּן אַ מאָל געבּעטן דעם רבּי'ן, ער זאָל זיי מגלה זיין דעם סוד פון זיין מנהג צו שערן די נעגל, יעדן ערב שבּת, נאָכ'ן מקווה טובלען. זאָגט צו זיי דער רבּי, דעם סוד וועל איך אַייך קענען מגלה זיין נאָר נאָך אַ ריכטיקע הכנה, דאָס הייסט, איר דאַרפט פריער פאַסטן דריי טאָג. די חסידים האבּן אויף זיך אונטערגענומען די הכנה, און נאָך ווען זיי האבּן אויסגעפאַסט זענען זיי געקומען צום רבּי'ן. דער רבּי קוקט זיי אָן, שמייכעלט און זאָגט: דער סוד איז אזוי: נאָכ'ן טובלען אין דער מקווה זענען די נעגל ווייעך....

 

[יואלישל]

די מעשהלע ווערט צוגעשריבן

צום ראפשיצער רב, רבי נפתלי הורוויץ.

 

[ש נ י א ו ר]

יואלישל.

וואָס האָסטו דיך דערמאַנט פּלוצלינג אין נועם'ס פערדל ? דאַכט זיך מיר, אַז ער איז שוין פון לאַנג אין עולם האמת.

 

[מנדלמוס]

טעות, א פערדל קען נאר זיין א מת,

נישט אין עולם האמת, דאס איז בהלטן נאר פאר די צדיקים און צדקניות.

 

[ש נ י א ו ר]

נישט גענוי, מנדלמוס.

איך האָב געקענט פערזענלעך, עטלעכע פערדלעך, וואָס נאָך זייער טויט, האָט מען זיי מספּיד געווען און געבּטן אַז זיי זאָלן פונעם עולם האמת בּיי שטיין פאַר די געבּליבּענע.

 

[מנדלמוס]

און דו האסט שוין א מאל געזען

אז דאס העלפט?

 

[נועם סטאריק]

זאָלט איר נאָר וויסן:

מענדעלעס פֿערדל דרײט זיך נאָך אַרום אויף דער וועלט, בעסער געזאָגט צעזײט און צעשפּרײַט אויף אַלע עקן וועלט... בײַ מיר האָט ער נאָר געפּישט, בײַ אַנדערע דאָס אויך נישט... נעבעך.

 

[ש נ י א ו ר]

איך קען מעיד זיין אז עס העלפט.

איך קען די אַלמנות מיט די יתומים, עס האָט זיי פון דעמאָלט אָן, קיין שלעכטס נישט פּאַסירט. מנדלמוס. אז מע טוט זיך מיען אין עולם האמת, העלפט עס.

 

[יואלישל]

וויי, וויי!

כ'האב גארנישט געהערט! דאס פערדל - אט דאס נעמלעכע פערדל וואס האט געהויבן מיט פיסלעך און געפישט אויף וואס די וועלט שטייט - טאקע דאס זעלביגע פערדל איז נעבעך נסתלק געווארן? און איך, אן אייגענער (מיר זענען געווען קרובים אויס דעם פישן.) האב דערפון גארנישט געוווסט! וויי געוואלד! ווו האלטן מיר אויף דער וועלט? מען וואלט געדארפט, כ'לעבן, אהערשטעלן א געהעריקן הספד; די גאנצע פני פון שטאל זאל אנוועזנד זיין. אלע! עלטערע פערד, פון פריערדיקן דור, וועלן באהירזשען אונזער אומפארגעסלעכן נפטר מיט זודיקע טרערן; און דערביי, אויף וויפיל שייך, איבערגעבן דעם יינגערן דור עטוואס פון דער גרויסקייט פון אונזער פישעוודיקן פערד, וואס איז, נעבעך, צוליב אונזערע גרויסע זינד אוועקגעקומען פאר דער צייט - פאר'ן זיך גענצלעך אויספישן!

 

[מנדלמוס]

נועם ,

יענע וואך מאנטיק מיטאגצייט בין איך געקומען צי דיין צימער אין דער אוניבערסיטעט דיך באזוכן, און ויבאלד די טיר איז פארשלאסן געווען האב איך געגאנגען באזוכן חיימען און אים האב גראדע יא געטראפן, אבער אויף דיי טיר האב איך געמערקט אן אלטער פלאקאט מער פון פיר יאר אלט.

 

[מנדלמוס]

אופס

 

[נועם סטאריק]

דו גיב זיך אַכטונג מיט...

דײַן פֿאָטאָגראַפֿטשיק. מע קען שוין נישט גראַבלען די נאָז אײדער מע כאַפּט דיר אַראָפּ אויף אַ בילד. איך אַרבעט שוין כּמעט נישט אין יענעם צימער. איך בין גאָר פֿאַרנומען מיטן קומענדיקן וועלט-קאנגערס פֿאַר ייִדישע לימודים וואָס וועט פֿאָרקומען אין אויגוסט אין ירושלים. איך בין דער אַדמיניסטראַטיווער פֿאַרוואַלטער. אַ שטיקל אַרבעט. אָבער זײַ זיך נישט מײַאש. אַ מאָל וועסטו מיך נאָך פּאַקן אין יענעם קעלער...

 

[מנדלמוס]

דאס איז שוין געווען א צווייטע

מאל. די ערשטע מאל ארום צווי מאנטן צוריק האב איך דארטן געטראפאן דיין שכן א בחור מיט א בערדל.